سرمایه :براساس برخي آمارهاي غيررسمي، حدود 300 هزار مداح در ايام محرم در كشور فعاليت ميكنند. از اين تعداد، عدهء كثيري خود را غلام امام حسين (ع) دانسته و بدون دريافت هيچ مبلغي در هياتهاي عزاداري به نوحهخواني ميپردازند و تعداد قليلي نيز وجود دارند كه با استفاده از شهرت و محبوبيت خود، ارقامي از يك ميليون تا بيش از 10 ميليون تومان در 10 شب اول محرم براي حضور و مداحي در هياتهاي عزاداري دريافت ميكنند.
يكي از روضهخوانان قديمي كه خود را نوكر امام حسين (ع) مينامد، در اين رابطه ميگويد:«به طور كلي مداحان را ميتوان بر دو دسته تقسيم كرد; دستهء اول مداحاني هستند كه كت و شلوار ميپوشند و به اصطلاح «امروزي» هستند و دستهء دوم نيز مداحان قديمي هستند كه با لباس رسمي مداحي - عبا، قبا و عرقچين- وارد مجالس ميشوند.»
وي تاكيد ميكند: «دريافت مبالغ كلان از ساعتي يك ميليون تومان تا جلسهاي يك ميليون تومان، عمدتا به دستهء اول مداحان مربوط ميشود. برخي از اين افراد دفتر و دستك و منشي دارند و با وقت قبلي و تعيين نرخ، خدمات روضه و مداحي را ارايه ميدهند، در صورتي كه روضهخوانان قديمي تعيين نرخ و چانهزني ندارند و اگر باني هيات پولي داد، ميگيرند و اگر مبلغي هم داده نشد، اشكالي به وجود نميآيد.»
وي در مورد چگونگي تعيين نرخ مداحي در دههء اول محرم اظهار ميدارد: «به طور كلي تعيين نرخ بستگي به باني و موسس هيات عزاداري دارد و اين كه چه كسي را دعوت كند و دعوت از چه طريقي باشد،ولي در مجموع،حداقل هزينه و كرايه اياب و ذهاب روضهخوان پرداخت ميشود.»
اين روضهخوان قديمي، با تاكيد بر اين كه«مداحاني هم هستند كه از قبل نرخ تعيين ميكنند ولي تعداد بسيار اندكي را شامل ميشوند»، ميگويد: «بسياري ازاين افراد پول اسم و رسم خود را ميگيرند، مثلا يك بار در مجلسي در غرب تهران، من يك ساعت روضهخواندم و مداح ديگري هم 10 دقيقه روضه خواند; در نهايت به من 000ر5 تومان و به او 100 هزار تومان دادند.»
وي ميافزايد: «يك بار هم شنيدم كه مداحي- از دوستان ما-براي 20 دقيقه روضه در مجلسي 300 هزار تومان دريافت كرد. ابتدا باور نكردم ولي پس از آنكه با صاحب مجلس تماس گرفتم و قضايا را جويا شدم، متوجه شدم كه اين امر واقعيت دارد.»
يكي از اعضاي هيات امناي هيات امام حسين(ع) در غرب تهران، نيز در مورد هزينهها و دستمزد روضهخوان، ميگويد: «در دههء اول محرم هزينهء برگزاري مراسم عزاداري، پذيرايي از عزاداران و دستمزد روضهخوان و سخنران در هر شب بين يك تا 20 ميليون تومان است.»اصغرزاده افزود: «البته اين مبلغ بستگي به تعداد اعضا، نحوهء پذيرايي و شهرت مداح و روضهخوان دارد.»
وي تصريح كرد: «بخش عمدهاي از اين مبالغ براي تهيهء مواد اوليهء مورد نياز پذيرايي از جمله چاي، قند، برنج، حبوب، روغن و ظروف يكبار مصرف، خرما و... كه در مجموع 30 تا 40 قلم ميشود، مورد استفاده قرار ميگيرد.»وي افزود: «عمدهء اين هزينهها از طريق مبالغ اهدايي هيات امنا، اعضا و جمعآوري نذورات مردمي و بخش كوچكي از آن نيز از طريق كمكهاي دولتي تامين ميشود.»
وي گفت: «پرداخت دستمزد يك ساعتهءمعدودي از مداحان، در برخي مواقع از كل هزينههاي سوگواري نيز فراتر ميرود.»
تاريخچهء مداحي در ايران
در تاريخ فرهنگ و سنن ايراني، سابقهء مديحهسرايي و ذكر مصيبتهاي بزرگ از ديد پارهاي شرقشناسان به پيش از اسلام ميرسد.
بعدها و به ويژه در عصر صفويه كه ايرانيان به گرايش شيعي اسلام روي آوردند، به تدريج ذكر مصائب وارده به امام حسين(ع) و يارانش را به صورت گستردهاي پذيرفتند و كمكم نهاد محرم و عاشورا در ايران پايهگذاري شد. بارزترين مشخصهء مداحي نزد ايرانيان نيز ذكر مصائب و درد و رنجهايي است كه در واقعهء عاشورا بر امام حسين(ع) و يارانش رفته است، گرچه چند سالي است كه انتقادهايي پيرامون عملكرد شماري از مداحان و ورود آنان به تبليغات سياسي در مراسم مذهبي، مطرح شده است.
در اين ميان قائم مقام سازمان تبليغات اسلامي استان تهران، چندي پيش گفت: «گروهي متشكل از مداحان و شاعران در كانون مداحان و شاعران اهل بيت در نشستي گردهم ميآيند تا راهكارهاي ساماندهي مداحان مورد بررسي قرار گيرد.»
به گزارش خبرگزاري مهر، نصير نيكنژاد، افزود: «اقدامات صورت گرفته به منظور حاشيهزدايي مراسم عزاداري در سالهاي گذشته،موجبات كدورت پيشكسوتان مداح و شاعران اهل بيت را فراهم كرده كه به همين دليل در صدد آن هستيم با تشكيل گروه مداحان، شاعران و به استخدام درآوردن اعضاي گروه در قالبي منسجم و منظم به اين حواشي خاتمه دهيم.»
نيكنژاد، تصريح كرد: «بر اساس برنامهريزيهاي به عمل آمده توسط سازمان تبليغات اسلامي، آييننامهاي مصوب در اختيار شاعران و مداحان قرار ميگيرد تا در يك سيستم مدون، هماهنگ و متناسب با شأن اهل بيت به سوگواري آن بزرگواران بپردازيم.»
